Roma Krallık Dönemi Yönetimi

Erken Roma devlet yapısında kral (Rex), toplumsal ve siyasal piramidin en tepesinde yer alan monarktı. Ancak Hellenistik doğu monarşilerinden farklı olarak Roma kralı tanrılaştırılmamış, tanrılar ile insanlar arasında aracı bir başrahip ve devletin supreme (en yüksek) askeri komutanı olarak konumlandırılmıştır. Kralın siyasal meşruiyeti iki temel kavrama dayanmaktaydı: 'Imperium' (mutlak emretme ve askeri komuta yetkisi) ve 'Auspium' (rahipler aracılığıyla tanrıların iradesini okuma yetkisi). Kral, savaş zamanında ordunun tek hakimi, barış zamanında ise en yüksek yargıç ve dini ayinlerin yürütücüsüydü.

Roma monarşisinin en ayırt edici niteliklerinden biri soy zincirine dayalı irsi bir krallık olmamasıydı. Bir kral öldüğünde yetki doğrudan oğluna geçmez, 'Interregnum' (krallar arası dönem) mekanizması devreye girerdi. Senato üyesi patriciuslar arasından sırayla seçilen bir 'Interrex', yeni kral adayını belirler ve bu adayı halk meclisine sunardı. Adayın krallığı, Comitia Curiata'nın onayı ve tanrıların kehanetler (auspicia) yoluyla rızasının alınmasının ardından yetkili kılınan 'Lex Curiata de Imperio' kanunu ile hukuki kesinlik kazanırdı.

Kralın yargı yetkisi ceza hukuku ve devlet güvenliğini ilgilendiren konularda mutlaktı. Yurttaşlar üzerindeki hayat ve ölüm hakkı (ius vitae necisque), kralın simgesi olan ve baltalı değnek demetlerini taşıyan 'Lictor' adlı muhafızlar aracılığıyla sergilenmekteydi. Buna karşın, toplumsal gelenekler (mos maiorum) ve Senato'nun danışma gücü, kralın keyfi bir tiranlığa kaymasını engelleyen gayriresmi denetim mekanizmaları olarak işlev görmekteydi.

Senato, geleneksel anlatıya göre Roma'nın kurucusu Romulus tarafından kentin önde gelen 100 aile reisi (Patres) bir araya getirilerek kurulmuş bir aristokratik danışma meclisidir. Krallık Dönemi ilerledikçe üye sayısı Sabin ve Etrüsk kökenli soyluların da katılımıyla 300'e çıkarılmıştır. Senatörler, Roma toplumunun hukuki ve ekonomik olarak en ayrıcalıklı sınıfını oluşturan Patricius soyundan gelmekteydi ve bu organ devletin kurumsal hafızasını temsil etmekteydi.

Senato'nun Krallık Dönemi'ndeki asli görevi krallara tavsiyelerde bulunmak ve yasal düzenlemeler için görüş bildirmekti. Senato kararları (Senatus Consulta) bu dönemde doğrudan kanun hükmünde olmasa da, kralın Senato'nun onayını almadan radikal kararlar uygulaması siyasi açıdan son derece riskti. Ayrıca Senato'nun sahip olduğu 'Auctoritas Patrum' yetkisi, halk meclislerinde alınan kararların ve yapılan seçimlerin Senato tarafından onaylanmasını gerektiriyordu.

Senato'nun en kritik işlevi, fetret dönemlerinde devlet çarkının durmasını engelleyen Interregnum müessesesindeki rolüydü. Kralın ölümüyle birlikte imperium ve auspicia yetkileri Senato'ya geri dönerdi ('auspicia ad patres redeunt'). Senatörler kendi aralarında beşer günlük sürelerle Interrex olarak görev yapar ve yeni kral seçilene kadar devlet idaresini kesintisiz yürütürlerdi. Bu sistem, Roma'nın monarşi döneminde dahi oligarşik/aristokratik omurgasını korumasını sağlamıştır.

Krallık Dönemi'nin ilk halk meclisi olan Comitia Curiata, Roma toplumunun kan bağı ve soy esasına göre ayrıldığı 30 'Curia' (klan birliği) temsilcilerinden oluşmaktaydı. Bu meclis, yurttaşların doğrudan siyasa ürettiği bir platform olmaktan ziyade, kralın önerilerini oylayan, vasiyetname ve evlat edinme gibi aile hukukunu ilgilendiren sacral işlemleri tasdik eden bir yapıydı. Oy kullanımı bireysel değil, her Curia'nın kendi içinde belirlediği tek bir oy hakkı üzerinden yürütülmekteydi.

M.Ö. 6. yüzyılın ortalarında VI. Kral Servius Tullius tarafından gerçekleştirilen kapsamlı reformlar, Roma siyasi ve askeri yapısında devrim niteliğinde bir dönüşüm yaratmıştır. Servius Tullius, soy esasına dayalı toplumsal örgütlenmeyi feshederek servet ve arazi mülkiyetine dayalı yeni bir yurttaşlık ve vergilendirme sistemi (Census) kurmuştur. Kent coğrafi bölgelere (tribus) ayrılmış ve yurttaşlar ekonomik güçlerine göre beş ayrı sınıfa (classis) ve askeri birliklere (centuria) bölümlenmiştir.

Bu reform neticesinde doğan 'Comitia Centuriata' (Yüzlükler Meclisi), Roma'nın yeni askeri ve siyasi meclisi haline gelmiştir. Ordu teçhizatını kendi cebinden karşılayabilen zengin yurttaşlar daha fazla Centuria ile temsil edilmiş, böylece askeri sorumluluğu yüksek olan zengin kesim siyasal kararlarda da baskın oy hakkı elde etmiştir. Serviyen Reformlar, kan aristokrasisinden servet aristokrasisine geçişi simgelemekte ve Erken Cumhuriyet döneminde pleplerin hak arayışına zemin hazırlamaktadır.