Roma'nın Kuruluşu ve Efsanesi

Roma'nın kuruluş efsanesi, kentin kökenlerini Klasik Yunan dünyası ve Troya Savaşı ile ilişkilendiren derin bir edebi ve siyasi geleneğe dayanır. Vergilius'un Aeneis destanında ölümsüzleştirilen anlatıya göre, Troya'nın düşüşünün ardından kaçan Prens Aeneas, tanrısal bir kehanetin izinden giderek İtalya'nın batı kıyısındaki Latium bölgesine ulaşmıştır. Burada yerel kral Latinus ile ittifak kuran Aeneas, Latinus'un kızı Lavinia ile evlenerek Lavinium kentini kurmuş ve Troya soyu ile yerli Latin halklarını tek bir toplumsal kimlik altında birleştirmiştir.

Aeneas'ın oğlu Ascanius (Iulus), daha sonra Alba Longa kentini tesis ederek bölgedeki Latin konfederasyonunun dini ve siyasi merkezini oluşturmuştur. Alba Longa, nesiller boyunca Silvii hanedanı tarafından yönetilmiş ve Roma'nın doğrudan öncülü sayılan bir krallık yapısına bürünmüştür. Antik yazarlar, Roma'nın meşruiyetini ve askeri üstünlüğünü Tanrı Mars ve Homeros destanlarına bağlamak adına bu nesil silsilesini titizlikle kurgulamışlardır.

Bu edebi gelenek, özellikle geç Cumhuriyet ve erken Principatus dönemlerinde Julius Caesar ve Augustus'un kendi ailevi soy kütüklerini Aeneas'ın oğlu Iulus'a (Gens Iulia) dayandırma çabalarıyla siyasi bir araç haline gelmiştir. Böylece Roma'nın kuruluşu, yalnızca coğrafi bir kentin doğuşu değil, kozmik bir kaderin ve tanrısal takdirin gerçekleşmesi olarak sunulmuştur.

Alba Longa Kralı Numitor'un zalim kardeşi Amulius tarafından tahtından indirilmesi, kuruluş efsanesinin ana kırılma noktasını oluşturur. Amulius, Numitor'un kızı Rhea Silvia'yı soyunun devam etmesini önlemek amacıyla Vestal Rahibesi yapmıştır. Ancak tanrı Mars'ın müdahalesiyle hamile kalan Rhea Silvia, ikiz çocuklar olan Romulus ve Remus'u dünyaya getirmiştir. Öfkelenen Amulius, ikizlerin Tiber Nehrine bırakılmasını emretmiştir.

Suların çekilmesiyle Ficus Ruminalis (Rumina İncir Ağacı) yakınlarında karaya vuran ikizler, Lupa adı verilen dişi bir kurt tarafından emzirilmiş ve ardından kralın çobanı Faustulus ile karısı Acca Larentia tarafından büyütülmüştür. Erginleşen kardeşler, gerçek kimliklerini öğrenerek Amulius'u devirmiş, dedeleri Numitor'u tekrar Alba Longa tahtına oturtmuş ve kendileri için yeni bir kent kurmak üzere Tiber kıyısına dönmüşlerdir.

Yeni kentin nerede kurulacağı ve kime adanacağı hususunda çıkan anlaşmazlık, augurium (kuş falı) ritüeliyle çözülmeye çalışılmıştır. Remus Aventinus Tepesi'nde altı akbaba görürken, Romulus Palatinus Tepesi'nde on iki akbaba gördüğünü iddia etmiştir. Bu anlaşmazlık ve Romulus'un kazdığı kutsal kent sınırını (pomerium) alaycı bir şekilde aşan Remus'un öldürülmesi, Roma'nın kutsal sınırlarının ihlal edilemezliği ilkesini kanla mühürlemiştir. Romulus, M.Ö. 21 Nisan 753 tarihinde Palatinus Tepesi etrafında Roma kentin temelini atmıştır.

Efsanelerin ötesinde, modern arkeoloji Roma'nın doğuşuna dair somut ve farklı bir tablo sunmaktadır. Palatinus, Esquilinus ve Capitolinus tepelerinde yürütülen kazılar, M.Ö. 10. ve 9. yüzyıllara (Geç Tunç ve Erken Demir Çağı) tarihlenen kulübe tabanları ve mezarlıklar ortaya çıkarmıştır. Bu bulgular, Tiber Nehri'nin sığlaşarak geçit verdiği stratejik bir noktada yer alan bağımsız köy yerleşimlerinin varlığını doğrulamaktadır.

Arkeolog Andrea Carandini'nin Palatinus Tepesi etrafında yürüttüğü kazılarda M.Ö. 8. yüzyılın ortalarına tarihlenen bir tahkimat duvarının (Murus Romuli) bulunması, efsanevi kuruluş tarihiyle dikkat çekici bir örtüşme göstermektedir. Bu dönemde, münferit tepelerde yaşayan proto-Villanova ve Latium kültürüne mensup toplulukların yavaş yavaş sinoikismos (birleşme) süreciyle tek bir kent devleti (polis) yapısına evrildiği anlaşılmaktadır.

Tiber Nehri kıyısındaki Forum Boarium (boğa pazarı) alanındaki bulgular, Roma'nın henüz kuruluş aşamasında dahi Fenikeliler ve Etrüskler ile ticari temaslar kurduğunu göstermektedir. Dolayısıyla Roma'nın kuruluşu, tek bir günde gerçekleşen mucizevi bir olaydan ziyade, coğrafi avantajların yönlendirdiği kademeli bir sosyo-ekonomik bütünleşme sürecidir.

Kuruluşun ardından Romulus, kentin nüfusunu artırmak amacıyla Palatinus Tepesi'ndeki Capitolium yamaçlarında bir 'Asylum' (sığınma alanı) ilan etmiştir. Bu alana haydutlar, kaçak köleler ve sürgünler kabul edilmiştir. Ancak kentte kadın nüfusunun yetersiz olması, komşu komşu kabilelerle ilişkileri germiş ve meşhur 'Sabin Kadınlarının Kaçırılması' olayına yol açmıştır.

Consualia festivali bahanesiyle kente davet edilen Sabinlerin kadınlarının alıkonulması, Sabin Kralı Titus Tatius ile Roma arasında şiddetli bir savaşa sebep olmuştur. İki taraf arasındaki çatışma, Roma'ya gelin giden Sabin kadınlarının savaş meydanına girerek babaları ile kocaları arasında arabuluculuk yapmasıyla son bulmuştur. Bu olay, Romalılar ile Sabinlerin eşit şartlarda birleşmesini ve Romulus ile Titus Tatius'un kenti ortaklaşa yönetmesini sağlamıştır.

Bu birleşme, Roma'nın erken dönem toplumsal yapısının şekillenmesinde kritik rol oynamıştır. Nüfus patricii (soylular) ve plebs (avam) olarak ayrışırken, ordu ve meclis yapısı Ramnes (Romalılar), Tities (Sabinler) ve Luceres (Etrüskler veya yerliler) adını taşıyan üç temel kabileye (tribus) bölünmüştür. Ayrıca Romulus, devlet işlerini danışmak üzere yaşlılardan oluşan 100 kişilik ilk Senato'yu (Senatus) kurmuştur.