Hadrianus

Hadrianus'un tahta çıkışı, Roma İmparatorluğu'nun jeopolitik stratejisinde radikal bir kırılmaya işaret eder. Selefi Traianus'un Mezopotamya ve Parthia seferleriyle ulaştığı Doğu sınırlarının askeri ve mali açıdan sürdürülemez olduğunu savunan Hadrianus, ordularını Fırat Nehri'nin batısına çekmiştir. Bu karar, Senato içindeki yayılmacı muhafazakar kanat tarafından sert eleştirilere maruz kalmışsa da, imparatorluğun insan gücünü ve ekonomik kaynaklarını koruma adına stratejik bir zorunluluk olarak uygulanmıştır. Sınır güvenlik konseptini 'offensif genişleme' anlayışından 'defansif konsolidasyon' çizgisine kaydıran imparator, sabit sınır tahkimatları (limes) inşasına ağırlık vermiştir.

Bu stratejik anlayışın günümüze ulaşan en somut simgesi, M.S. 122 yılında Britannia eyaletinde inşasına başlanan Hadrian Duvarı'dır (Vallum Hadriani). Kuzeydeki Pict kabilelerinin akınlarını engellemek ve eyalete giriş-çıkış yapan insan ile ticaret akışını denetlemek amacıyla inşa edilen bu devasa yapı, yaklaşık 117 kilometre uzunluğa ulaşıyordu. Taş ve toprak malzemeyle yükseltilen duvar boyunca belirli aralıklarla inşa edilen mil kaleleri (castella) ve gözetleme kuleleri, Roma garnizonlarının sınırda sürekli ve etkin bir askeri varlık göstermesini sağlamıştır. Duvar, yalnızca askeri bir savunma hattı değil, aynı zamanda Roma uygarlığı ile kontrol dışı kalan alanlar arasındaki hukuki ve sembolik sınırı temsil etmiştir.

Hadrianus, çağdaşları ve antik tarihçiler tarafından Yunan kültürüne, felsefesine ve diline duyduğu tutkulu bağlılık nedeniyle 'Graeculus' (Küçük Yunan) olarak adlandırılmıştır. Atina kentini imparatorluğunun manevi ve kültürel başkenti olarak gören Hadrianus, şehre yeni imar projeleri, su kemerleri ve asırlardır bitirilemeyen Zeus Olympos Tapınağı'nın tamamlanması gibi devasa yatırımlar kazandırmıştır. Klasik Hellenistik hükümdar modelini benimseyen imparator, sakal bırakma modasını başlatarak geleneksel sakalsız Roma generalleri imajından ayrılmış ve Grek filozof ikonografisini imparatorluk vizyonuna taşımıştır.

Hadrianus'un mimari alandaki kişisel yeteneği ve tasarım merakı, Roma kentinde bulunan Panteon'un (Pantheon) radikal bir biçimde yeniden inşasında kendini gösterir. M.Ö. Marcus Agrippa tarafından yaptırılan ilk yapıyı tamamen farklı bir mimari anlayışla ele alan Hadrianus, devasa bir beton kubbe ve tepesindeki ışıklık (oculus) ile antik dünyanın mühendislik harikalarından birini ortaya koymuştur. Bunun yanı sıra Tibur'da (Tivoli) inşa ettirdiği devasa Villa Hadriana kompleksi, imparatorun seyahat ettiği Mısır, Yunanistan ve Doğu eyaletlerinden ilham alan mimari ögeleri bir araya getirerek onun kişisel estetik anlayışının zirvesini oluşturmuştur.

Hadrianus'u Seleflerinden ayıran en temel idari nitelik, 21 yılı aşan saltanatının neredeyse üçte ikisini Roma kenti dışında, eyaletleri denetleyerek geçirmiş olmasıdır. Germania, Gallia, Britannia, Hispania, Yunanistan, Mısır ve Suriye'yi kapsayan bu geniş seyahatler, imparatorun lejyonların disiplinini yerinde denetlemesine, eyalet maliyelerini düzenlemesine ve yerel halkın taleplerini bizzat dinlemesine olanak sağlamıştır. Bu hareketli yönetim tarzı, merkez ile çevre arasındaki entegrasyonu artırmış ve Roma vatandaşlığı kimliğinin yalnızca İtalya yarımadasına özgü olmadığını pekiştirmiştir.

Hukuk alanında Hadrianus dönemi, Roma hukukunun sistematik hale getirilmesi (kodifikasyon) açısından tarihsel bir dönüm noktasıdır. İmparator, dönemin önde gelen hukukçusu Salvius Julianus'u görevlendirerek 'Edictum Perpetuum' (Ebedi Ferman) adı verilen hukuki derlemeyi hazırlatmıştır. Bu reform sayesinde, her yıl praetorlar tarafından yayımlanan ve değişkenlik gösteren yargı içtihatları tek bir bağlayıcı standart metinde toplanmış; hukuki belirsizlikler giderilerek imparator, Roma yargı sisteminin nihai kural koyucu otoritesi haline getirilmiştir.

Hadrianus'un genel olarak barışçıl geçen saltanatı, M.S. 132-136 yılları arasında Iudaea (Yahudi) eyaletinde patlak veren Bar Kohba İsyanı ile şiddetli bir askeri krize sürüklenmiştir. İmparatorun yıkık durumdaki Yeruşalim kenti üzerinde 'Aelia Capitolina' adıyla pagan bir Roma kolonisi kurma ve Tapınak Dağı'na Jüpiter Tapınağı inşa etme kararı, Şimon bar Kohba liderliğindeki Yahudilerin sert direnişine yol açmıştır. Birlikleriyle isyanı son derece acımasızca bastıran Roma ordusu, bölgedeki Yahudi nüfusunun büyük kısmını imha etmiş ya da sürmüş; bölgenin adı ise Yahudi kimliğini silmek amacıyla 'Syria Palaestina' olarak değiştirilmiştir.

İmparatorun kişisel yaşamında, M.S. 130 yılında Mısır seyahati esnasında Nil Nehri'nde boğularak ölen genç sevgilisi Antinous'un kaybı derin bir travma yaratmıştır. Hadrianus, Antinous'un anısını yaşatmak için onu tanrılaştırarak imparatorluk çapında bir Antinous kültü başlatmış ve öldüğü yere Antinopolis kentini kurmuştur. Yaşamının son yıllarında sağlığı bozulan ve felç atakları geçiren imparator, tahtın geleceğini güvence altına almak için Antoninus Pius'u evlat edinip varis tayin etmiş ve M.S. 138 yılında Baiae'de hayatını kaybetmiştir.